Η κατάσταση.
Τρεις κρίσιμες περίοδοι στη ζωή της γυναίκας —η εγκυμοσύνη και η λοχεία, η πορεία προς την τεκνοποίηση μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) και η εμμηνόπαυση— συνοδεύονται από εντυπωσιακά υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και άγχους. Διεθνώς, περίπου 1 στις 4 γυναίκες (26%) εμφανίζει κατάθλιψη κατά την περιγεννητική περίοδο. Στις γυναίκες που υποβάλλονται σε IVF, σχεδόν 1 στις 3 (32%) παρουσιάζει σημαντικά καταθλιπτικά συμπτώματα — και με κάθε επαναλαμβανόμενο ή αποτυχημένο κύκλο τα ποσοστά εκτοξεύονται, με τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή να φτάνει το 38,6% μετά από αποτυχημένο κύκλο. Στην εμμηνοπαυσιακή μετάβαση, πάνω από 1 στις 3 γυναίκες (36%) εμφανίζει κατάθλιψη. Ακόμη και στην απουσία ασθένειας, οι περίοδοι αυτές είναι εξαιρετικά επιβαρυντικές και στρεσσογόνοι και πολλές γυναίκες χρειάζονται ψυχοκοινωνική στήριξη.
Η απουσία εξειδικευμένων δομών στην Κύπρο.
Παρά το βάρος αυτών των δεδομένων, στην Κυπριακή Δημοκρατία δεν λειτουργεί καμία εξειδικευμένη μονάδα, κλινική ή κέντρο γυναικείας ψυχικής υγείας — ούτε δομή περιγεννητικής ψυχιατρικής, ούτε διεπιστημονική κλινική για την ψυχοπαθολογία της υπογονιμότητας, ούτε υπηρεσία εμμηνοπαυσιακής ψυχικής υγείας. Η εικόνα έρχεται σε οξύτατη αντίθεση με αυτήν των περισσότερων κρατών-μελών της Ένωσης: η Γαλλία διατηρεί 15 μονάδες πλήρους νοσηλείας μητέρας-βρέφους (Mother-Baby Units) και 14 μονάδες ημερήσιας νοσηλείας· η Βρετανία λειτουργεί τέτοιες μονάδες ήδη από το 1948. Aνάλογες δομές υπάρχουν σε Γερμανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Αυστρία και Ισπανία. Στην Κύπρο οι ασθενείς παραπέμπονται ευκαιριακά σε γενικές ψυχιατρικές υπηρεσίες, οι οποίες πιθανώς στερούνται τόσο της εξειδικευμένης φαρμακολογικής τεχνογνωσίας (ψυχοτρόπα κατά την κύηση και τη γαλουχία, αλληλεπιδράσεις με ορμονικά και διεγερτικά ωοθηκών) όσο και θεσμοθετημένης συνεργασίας με τη μαιευτική, την ενδοκρινολογία και τις μονάδες IVF. Η έλλειψη αυτή παρατείνει τον χρόνο εύρεσης αποτελεσματικής θεραπείας, αυξάνει τα ποσοστά μη-θεραπευόμενων ασθενών και ενισχύει το κοινωνικό στίγμα — τον ισχυρότερο, ιδίως σε αυτούς τους πληθυσμούς, αναστολέα αναζήτησης βοήθειας.
Συμπέρασμα.
Η Κύπρος, ως κράτος-μέλος της Ένωσης, προσπαθεί να ευθυγραμμιστεί άμεσα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο μέσω της δημιουργίας μίας τουλάχιστον εξειδικευμένης μονάδας γυναικείας ψυχικής υγείας, με διεπιστημονική σύνθεση και σαφή μονοπάτια παραπομπής από τη μαιευτική, τις μονάδες IVF και τη γυναικολογική-ενδοκρινολογική φροντίδα. Η δομή αυτής της προσπάθειας βρίσκεται και αναπτύσσεται μέσα στο Πολυδύναμο Κέντρο Λόγου και Ευφυΐας. Χωρίς τέτοιες πρωτοβουλίες, οι Κύπριες γυναίκες θα παραμείνουν ίσως ο ευρωπαϊκός πληθυσμός με τη μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ ασθένειας, που μπορεί να αντιμετωπιστεί, και πρόσβασης σε εξειδικευμένη φροντίδα.
